Η 17η Νοεμβρίου αποτελεί μία από τις πιο σημαίνουσες ημερομηνίες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: την ημέρα αυτή τιμούμε το Αντίσταση του Πολυτεχνείου (ή αλλιώς «Εξέγερση του Πολυτεχνείου») του 1973, έναν αγώνα φοιτητών και πολιτών ενάντια στη στρατιωτική δικτατορία των συνταγματαρχών. Παράλληλα, είναι ημέρα συλλογικής μνήμης, σεβασμού προς όσους αγωνίστηκαν για «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», και υπενθύμισης ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να λαμβάνεται ως δεδομένη.
Τι συνέβη το Νοέμβριο του 1973
Στις 14 Νοεμβρίου 1973 οι φοιτητές του Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Αθήνα κατέλαβαν το συγκρότημα, ξεκινώντας διαμαρτυρία ενάντια στο καθεστώς της Χούντα των Συνταγματαρχών (1967-1974).
Μέχρι τις 17 Νοεμβρίου είχαν συσπειρωθεί χιλιάδες φοιτητές και πολίτες. Το πρωί της 17ης έφτασε η βαριά καταστολή: άρματα μάχης εισήλθαν στο χώρο του Πολυτεχνείου, πολλοί τραυματίστηκαν και αρκετοί πέθαναν.
Η εξέγερση δεν οδήγησε άμεσα στην πτώση της δικτατορίας, αλλά αποτέλεσε σημείο καμπής: προκάλεσε μεγάλη κρίση στη νομιμοποίηση του καθεστώτος και διαμόρφωσε το υπόβαθρο για την πτώση του το 1974.
Γιατί γιορτάζεται σήμερα
Η 17η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης και τιμής για όσους αγωνίστηκαν ενάντια στην καταπίεση και υπέρ της δημοκρατίας. Την ημέρα αυτή:
- σε όλη τη χώρα γίνονται εκδηλώσεις – μαθήματα μνήμης στα σχολεία, ομιλίες, φοιτητικές πορείες
- σχολιάζεται, στα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα, η σημασία της ελευθερίας δικαιωμάτων και της δημοκρατικής συμμετοχής
- θεωρείται μια υπενθύμιση της Ιστορίας, ότι ακόμα και μέσα σε σκοτεινές εποχές η φωνή και ο αγώνας της νεολαίας και του λαού μπορούν να συγκλονίσουν το πολιτικό σύστημα
Η ιδιαίτερη προοπτική της Λέρου
Παράλληλα με το εθνικό ιστορικό στίγμα της 17ης Νοεμβρίου, ενδιαφέρουσα είναι και η τοπική ιστορία του νησιού της Λέρου.
Κατά τη διάρκεια της Χούντας (1967-1974) η Λέρος μετατράπηκε σε τόπο εξορίας, όπου οδηγήθηκαν αντιφρονούντες, διανοούμενοι, καλλιτέχνες και απλοί πολίτες που «δεν συνεμορφώθησαν προς τας υποδείξεις».
«Διότι δεν συνεμορφώθην προς τας υποδείξεις
Αλικαρνασσός, Παρθένι, Ωρωπός, Κορυδαλλός
Ο λεβέντης περιμένει της ελευθεριάς το φως»
Μίκης Θεοδωράκης
Οι στίχοι αυτοί, γραμμένοι μέσα στο κλίμα της καταπίεσης, θυμίζουν τη μοίρα των ανθρώπων που εξορίστηκαν στα νησιά του Αιγαίου. Το Παρθένι της Λέρου έγινε σύμβολο αξιοπρέπειας, όπου ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες οι κρατούμενοι τραγουδούσαν, ζωγράφιζαν, δίδασκαν και ονειρεύονταν ελευθερία. Στην εκκλησία της Αγιάς Κιουράς, οι εξόριστοι στόλισαν τους εσωτερικούς τοίχους και δημιούργησαν σύγχρονα, ανθρωποκεντρικά έργα τέχνης, με μοντέλα άλλους κρατούμενους. Οι μορφές στις αγιογραφίες καταδεικνύουν την αντίσταση και την αξιοπρέπεια μέσα στην εξορία. Επιπλέον, παλαιές ιταλικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, στο Λακκί, χρησιμοποιήθηκαν ως στρατόπεδα εκτοπισμού. Οι κρατούμενοι, εκτός από πολιτική καταπίεση και στέρηση της ελευθερίας τους, έμειναν υπό πολύ σκληρές συνθήκες.
Τελικά, 17η Νοεμβρίου δεν είναι απλώς μία ημέρα στο ημερολόγιο, αλλά ημέρα μνήμης για τη νεολαία που τόλμησε, για την κοινωνία που αντιστάθηκε, και για τον τόπο που πλήρωσε βαρύ τίμημα για να επιστρέψει η δημοκρατία. Στη Λέρο, η ιστορία αυτή αποκτά και πιο προσωπικές διαστάσεις. Οι εξορίες, η απομόνωση, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια μέσα σε δύσκολες συνθήκες μας υπενθυμίζουν ότι η ελευθερία δε χαρίστηκε, αλλά κερδήθηκε με αγώνα.





