Αυτό το άρθρο αποτελεί μέρος της νέας μας σειράς, «Οι Άνθρωποι της Λέρου», όπου αναδεικνύουμε άτομα είτε από το νησί είτε που έχουν επιλέξει τη Λέρο ως ξεχωριστό σπίτι τους. Κάθε άτομο ξεχωρίζει μέσα από τη μοναδική του ιστορία, τα πάθη του και τους ουσιαστικούς τρόπους με τους οποίους εμπλουτίζει την κοινότητα.
Πολλοί από εσάς τον γνωρίζετε απλά ως “Τάκη”. Τον έχετε δει στο Παντέλι, με την κιθάρα στο χέρι, να συνομιλεί με μαθητές μετά το μάθημα ή να υποδέχεται μουσικούς που φτάνουν στο νησί για το “Φεστιβάλ των Τριών Φεγγαριών“. Για άλλους, είναι η σταθερή παρουσία πίσω από χρόνια ζωντανών εμφανίσεων που έφεραν τη μουσική υψηλού επιπέδου στη Λέρο, πολύ πριν η πολιτιστική αποκέντρωση γίνει μια δημοφιλής ιδέα.
Γεννημένος και μεγαλωμένος στον Πειραιά, με ρίζες από την Κέα και μια μακρά εθνική και διεθνή καριέρα στη μουσική, ο Προκόπιος Τάκης Φραγκούς επέλεξε το 2010 να κάνει τη Λέρο σπίτι του. Έκτοτε, η ζωή στο νησί όχι μόνο διαμόρφωσε τον ρυθμό της καθημερινότητάς του, αλλά εμβάθυνε το καλλιτεχνικό του όραμα και την αίσθηση ευθύνης του απέναντι στον πολιτισμό και την κοινότητα.
Αρτχικά, πείτε μας λίγα λόγια για εσάς.
Είμαι ο Τάκης Φραγκούς, γεννήθηκα και μεγάλωσα στον Πειραιά, αλλά η καταγωγή μου είναι από την Κέα, οπότε η επαφή μου με αυτό που λέμε νησί και νησιωτικότητα ξεκινά από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου. Ο πατέρας μου, ο Στέλιος, ήταν καπετάνιος σε κρουαζιερόπλοια και η μητέρα μου, η Μαρίτσα, νοικοκυρά, μεγάλωσε εμένα και την αδερφή μου μονάχη της τα μεγάλα χρονικά διαστήματα που εκείνος ταξίδευε.
Τα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια τα πέρασα στις παλιές γειτονιές του Κερατσινίου, όπως όλα τα παιδιά της γενιάς μου, μέσα στους δρόμους και στις αλάνες, στον ήλιο και στο φως, χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς, παίζοντας ποδόσφαιρο και μπάσκετ με τους φίλους, φλερτάροντας με τα κορίτσια της γειτονιάς και κάπου εκεί ήρθε στη ζωή μου η μουσική.
Είμαι παντρεμένος με Θρακιώτισσα, τη Βασιλεία, εδώ και 26 χρόνια κι έχω τρεις γιους: τον Στέλιο, καταξιωμένο πιανίστα που κάνει καριέρα στα μουσικά δρώμενα της χώρας, τον Δημήτρη που σπουδάζει Ευρωπαϊκή Πολιτική στην Τσεχία και τον Ηλία, μαθητή της Έκτης Δημοτικού στο σχολείο της Αγίας Μαρίνας. Τους τελευταίους μήνες μπήκε στη ζωή μου ο εγγονός μου ο Ορέστης, ο γιος του Στέλιου και της Ιωάννας, και την ομόρφυνε περισσότερο. Από τον Μάιο του 2010 ζω και εργάζομαι στη Λέρο από επιλογή.
"Η εικόνα των γιων μας να μεγαλώνουν ελεύθεροι, χαρούμενοι και ξυπόλυτοι ανάμεσα στα καΐκια των συγχωριανών μας, δεν μας έδωσε άλλη επιλογή από την παραμονή μας στο νησί."
Πώς θα περιγράφατε την επαγγελματική σας πορεία πριν εγκατασταθείτε στη Λέρο; Υπάρχουν στοιχεία από εκείνη την περίοδο που θεωρείτε ότι σας προετοίμασαν για όσα κάνετε σήμερα στο νησί;
Όπως ανέφερα και πριν η μουσική ήταν κυρίαρχη στη ζωή μου από πολύ μικρή ηλικία. Είχα την δυνατότητα και την ευτυχία να σπουδάσω κλασική κιθάρα στο Εθνικό Ωδείο Νίκαιας και στη συνέχεια στο Εθνικό Ωδείο Πειραιά, όπου οι σπουδές μου έφτασαν στα ανώτερα θεωρητικά πλαίσια, κι έπειτα ξεκίνησα σπουδές κοντραμπάσου. Από πολύ μικρή ηλικία, περίπου στα 19 μου, άρχισα να εξασκώ αποκλειστικά το επάγγελμα του μουσικού και εδώ θέλω να τονίσω ότι πέρα από την πολύ εντατική μελέτη, με βοήθησε και η τύχη. Σιγά σιγά βρέθηκα από το Ωδείο της Νίκαιας σε ένα κονσερβατόριο στη Γαλλία κι από κει σε πολύ μεγάλες συνεργασίες σχεδόν με όλους τους μεγάλους συνθέτες και τραγουδιστές της ελληνικής μουσικής σκηνής. Νομίζω ότι αν θα ξαναγεννιόμουν, θα ακολουθούσα την ίδια πορεία ακριβώς.
Πώς βρεθήκατε στη Λέρο και τι ήταν αυτό που σας έχει κρατήσει εδώ τόσα χρόνια, αντί να μετακομίσετε σε κάποια μεγάλη πόλη για καριέρα;
Υπήρχε πάντα η σκέψη για αποκέντρωση, καθώς νιώθαμε με τη γυναίκα μου ότι η Αθήνα που ζούσαμε άλλαζε με πολύ γοργούς ρυθμούς κι όταν κάτι τέτοιο το προετοιμάζεις πάρα πολύ έντονα, κάποια στιγμή γίνεται πραγματικότητα. Η αφορμή δόθηκε στην Βασιλεία η οποία υπηρετούσε ως αεροσυνοδός στην κρατική τότε Ολυμπιακή Αεροπορία. Όταν η Ολυμπιακή ιδιωτικοποιήθηκε, όλο το μόνιμο προσωπικό της μετατέθηκε σε άλλες Δημόσιες Υπηρεσίες. Η Βασιλεία πήρε τον χάρτη της Ελλάδας, έκλεισε τα μάτια και κατέβασε το δάχτυλο του χεριού της. Κάτω ακριβώς από το δάχτυλό της, βρισκόταν η Λέρος. Υπήρχε μια θέση στο Υπουργείο Οικονομικών στο νησί και με αυτόν τον παράδοξο και παράτολμο τρόπο βρεθήκαμε σε τούτον τον ευλογημένο τόπο.
Ερχόμενοι βιώσαμε την ποιότητα ζωής που η Λέρος παρείχε κι αποφασίσαμε ότι αυτός είναι ένας τόπος όπου θα ζήσουμε με ηρεμία και γαλήνη, θα δουλέψουμε, θα προσφέρουμε και θα μεγαλώσουμε τα παιδιά μας. Η ομορφιά του τόπου και των ανθρώπων του ήταν το πρωτεύον στοιχείο, εκείνο που μας κράτησε στο νησί. Είχαμε και οι δύο εκπληρώσει τους στόχους μας, είχαμε ταξιδέψει πολύ στο εξωτερικό, είχαμε γνωρίσει τόπους και πολιτισμούς και γεμάτοι εμπειρίες φτιάξαμε εδώ το γιατάκι μας.
Η σχέση με τους ανθρώπους του τόπου τροφοδοτούσε και τροφοδοτεί ακόμα την παραμονή μας εδώ. Η επαφή με τη φύση, οι διαφορετικοί ρυθμοί της ζωής και της καθημερινότητάς μας, αλλά και ο χρόνος που έχουμε και οι δύο να ασχοληθούμε με ό,τι αγαπάμε για να διευρύνουμε το μέσα μας, συνετέλεσαν σίγουρα κι αυτά. Τέλος η εικόνα των γιων μας να μεγαλώνουν ελεύθεροι, χαρούμενοι και ξυπόλυτοι ανάμεσα στα καΐκια των συγχωριανών μας, δεν μας έδωσε άλλη επιλογή από την παραμονή μας στο νησί.
Θεωρείτε ότι η ζωή στη Λέρο έχει επηρεάσει το μουσικό σας ορίζοντα;
Η παραμονή μου στη Λέρο με έχει κάνει σίγουρα καλύτερο άνθρωπο κι επειδή η μουσική είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι μου και το μέσο εκφοράς του χαρακτήρα μου, θα έλεγα πως και η σχέση μου με τη μουσική έχει, τρόπον τινά, διαφοροποιηθεί λόγω της παραμονής μου στο νησί. Έχει γίνει πιο αθώα και πιο ηθική. Τα χρόνια μου στη Λέρο με βοήθησαν να ασχοληθώ και με τοπικά ακούσματα αλλά και μουσικά όργανα όπως το λαούτο, που σε ακαδημαϊκό επίπεδο μελέτησα, και, πρόσφατα, απέκτησα το πτυχίο διδασκαλίας του. Άρα ναι, ο μουσικός ορίζοντάς μου έχει κι αυτός επηρεαστεί θετικά. Πως θα μπορούσε άλλωστε διαφορετικά;
Υπάρχει κάποιο μέρος στη Λέρο που αγαπάτε ιδιαίτερα ή που σας εμπνέει;
Από την πρώτη μέρα που πατήσαμε το πόδι μας στο νησί για κάποιο λόγο βρεθήκαμε στο Παντέλι, το αγαπήσαμε και μας αγάπησε κι αυτό, μείναμε εκεί και δεν ξαναφύγαμε ποτέ. Μας αγκάλιασαν οι ντόπιοι με μια ανεξήγητη ορμή και τους αγκαλιάσαμε κι εμείς. Κάναμε φίλους, κουμπαριές, γλέντια και ξενύχτια μέχρι πρωίας, βαφτίσαμε τον μικρό μας γιο χορεύοντας δίπλα στη θάλασσα και ζούμε εδώ τα καλύτερα χρόνια μας.
Η εικόνα του βέβαια τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες. Έχει περισσότερο θόρυβο και μεγαλύτερη κίνηση από αυτή που θα θέλαμε, αλλά η γοητεία του παραμένει πάντα πολύ ισχυρή για μας. Εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένα μεγάλο άνοιγμα, ένας μαγνήτης, ένα καθαρό παράθυρο σε μια καταπληκτική θάλασσα, αυτό είναι για μας το Παντέλι.
Τι σημαίνει για εσάς η μουσική σε προσωπικό επίπεδο;
Η μουσική για μένα είναι τρόπος συμπεριφοράς, τρόπος εκφοράς, τρόπος έκφρασης, είναι η ικανότητα που έχουμε όλοι οι μουσικοί, αλλά και οι ακροατές μας, να δημιουργούμε εικόνες και συναισθήματα με διαφορετικό τρόπο, αυτό είναι μουσική και δεν αποτελεί ξεχωριστό κομμάτι της ψυχοσύνθεσής μας. Εννοώ δεν μπορείς να ξημεροβραδιάζεσαι στα σκυλάδικα και την επόμενη μέρα να διαβάζεις Καζαντζάκη που αγαπά πολύ η γυναίκα μου· δεν γίνεται. Η μουσική είναι μια ακολουθία εναρμονισμένη με τον χαρακτήρα μας και πρέπει να είμαστε πολύ συνεπείς προς αυτό. Οφείλουμε να την υπερασπίσουμε επιλέγοντας πώς παράγουμε την τέχνη, πώς την παρουσιάζουμε, πώς την εκπροσωπούμε και τέλος πώς την κοινωνούμε στο κοινό, ειδικά στους μικρούς μαθητές μας.
Τι σας ενέπνευσε να δημιουργήσετε το “Φεστιβάλ των Τριών Φεγγαριών” στη Λέρο και ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις στη διοργάνωση ενός φεστιβάλ σε ένα νησί;
Ερχόμενοι στον τόπο, διαπιστώσαμε την περιορισμένη έως ανύπαρκτη δυνατότητα των πολιτών του να παρακολουθήσουν μουσικές παραστάσεις σε υψηλό επίπεδο κι έτσι σκεφτήκαμε μαζί με φίλους μας, αλλά κι ανθρώπους του νησιού, να φέρουμε στη Λέρο κάποιες μουσικές παραγωγές, κυρίως συνεργάτες μου, έχοντας ως άξονα τις προσωπικές επαφές μου, καθώς αυτό θα μπορούσε να εγγυηθεί μικρότερες αμοιβές και λιγότερο ρίσκο. Με τον τρόπο αυτό, θα δίναμε στους συμπολίτες μας τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν με πολύ μικρό κόστος, μουσικά θεάματα σε πλαίσιο υψηλής τέχνης. Και η ιδέα πήρε ουσία με τη σύσταση του φορέα Φ.Τ.Φ. και στέφθηκε με επιτυχία. Δεν πρόκειται για μια τουριστική ατραξιόν, θέλω να είμαι ξεκάθαρος. Το Φεστιβάλ των Τριών Φεγγαριών αποτελεί την ανάγκη μας να κοινωνήσουμε τον μουσικό πολιτιστικό πλούτο της Ελλάδας, σε ένα μαζικό πλαίσιο που περιλαμβάνει τους πολίτες της άγονης γραμμής.
“Η μουσική είναι μια ακολουθία εναρμονισμένη με τον χαρακτήρα μας και πρέπει να είμαστε πολύ συνεπείς προς αυτό.”
Απ’ όσους καλλιτέχνες έχετε φιλοξενήσει όλα αυτά τα χρόνια, υπάρχει κάτι που να τους έχει κάνει ιδιαίτερη εντύπωση για τη Λέρο;
Τόσα χρόνια που διεξάγεται το Φεστιβάλ, έχουν συμμετάσχει εκπληκτικοί καλλιτέχνες. Αν μπει κανείς στη σελίδα του φεστιβάλ μπορεί να το διαπιστώσει, δεν υπάρχει λόγος να τους αναφέρω ονομαστικά. Το τελικό πρόσημο ήταν πάντοτε θετικό. Όλοι έφευγαν μαγεμένοι από το νησί και οι περισσότεροι από αυτούς έχουν επιστρέψει για διακοπές ή να μας επισκεφτούν. Εντυπωσιάζονται από τους αυθεντικούς ανθρώπους, από τα τσίπουρα δίπλα στη θάλασσα, από την φυσική ομορφιά του τόπου, την σπάνια αρχιτεκτονική του και την γαλήνια καθημερινότητα.
Πώς θα περιγράφατε την καλλιτεχνική ζωή της Λέρου σήμερα;
Το νησί δεν είναι φτωχό σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες κι αυτό είναι ένα ευτυχές δεδομένο. Υπάρχει η Θεατρική Ομάδα Λέρου με ισχυρότατο αποτύπωμα στον κόσμο της τέχνης αλλά και ιδιαίτερα ενεργές πολιτιστικές ομάδες που δραστηριοποιούνται σε χορευτικό κυρίως επίπεδο και προσφέρουν έργο, όπως ο σύλλογος Άρτεμις. Όλος αυτός ο ωκεανός της καλλιτεχνικής παρουσίας, έχει ανάγκη βαθιάς γνώσης κι εξέλιξης. Αυτό ακριβώς προσπαθώ να κοινωνήσω στους μαθητές μου: την αέναη ανάγκη για εξέλιξη, για διεύρυνση. Θέλω έτσι να τους δώσω τα εξελικτικά εφόδια κι ας τα χρησιμοποιήσουν όπως αυτοί επιθυμούν φτιάχνοντας τη ζωή τους.
Παρατηρείτε ενδιαφέρον και συμμετοχή από τις νέες γενιές στη μουσική και τις τέχνες;
Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση και θα προσπαθήσω να την απαντήσω, όσο πιο απλά μπορώ. Σε μια περίοδο απόλυτης εικονικής πραγματικότητας και γρήγορων ρυθμών, τα περισσότερα νέα παιδιά έχουν μια δυσανεξία στις επίπονες και χρόνιες διαδικασίες μάθησης, όπου απαιτούνται αργοί ρυθμοί και πολύς χρόνος μελέτης. Αυτός είναι ένας παράγοντας που αποτρέπει τα παιδιά από την κλασική μουσική σπουδή. Θα πρέπει όμως να μάθουν να φιλτράρουν τα πράγματα, καθώς, στο τέλος, ξεχωρίζουν μόνο εκείνοι που έχουν αυτό το μαγικό αόρατο στοιχείο μέσα τους, αυτό που κανείς δεν μπορεί να ορίσει με λέξεις, σαν μια φλόγα που σε οδηγεί σε άλλη διάσταση. Ελπίζω στο μέλλον να αλλάξουν οι καιροί και τα παιδιά να μπαίνουν ευκολότερα σε αυτή την εσωτερική διαδικασία μάθησης και μελέτης.
Ποιο είναι το όραμά σας για τη μουσική ζωή της Λέρου τα επόμενα χρόνια;
Τι ωραία λέξη η ΖΩΗ έτσι; Και πόσο ταιριαστή είναι με τη μουσική… Η ζωή με τη μουσική, οδηγεί σε έναν κόσμο με περισσότερη ευαισθησία, με μεγαλύτερη αλήθεια, με κυρίαρχο στοιχείο τον άνθρωπο. Εύχομαι να επανέλθουμε σε πιο αργές διαδικασίες, να μπορούμε να ανιχνεύουμε καλύτερα τα πράγματα, να γνωρίσουμε καλύτερα τον διπλανό μας, να ξαναζήσουμε τον έρωτα. Κι όταν όλα αυτά ξαναθεριέψουν, γιατί αυτή είναι η πραγματική ζωή, θα εξελιχθεί ακόμα περισσότερο και η μουσική.
Για τον Τάκη Φραγκούς, η μουσική δεν είναι κάτι ξεχωριστό από τη ζωή. Είναι ένας τρόπος συμπεριφοράς, συνομιλίας, μια επιλογή για το πώς στέκεσαι μέσα στον κόσμο. Μέσα από τη διδασκαλία του, το “Φεστιβάλ των Τριών Φεγγαριών” και την αθόρυβη παρουσία του στην καθημερινότητα του νησιού, συνεχίζει να καλλιεργεί κάτι ουσιαστικό στη Λέρο: έναν χώρο όπου η τέχνη μοιράζεται συλλογικά, όπου οι νέοι ενθαρρύνονται να εξελιχθούν και όπου ο πολιτισμός δεν εισάγεται για τις εντυπώσεις, αλλά βιώνεται με ακεραιότητα. Στη δική του διαδρομή, η Λέρος δεν αποτελεί το φόντο μιας καριέρας. Είναι ο τόπος όπου η μουσική, η οικογένεια και η κοινότητα βρήκαν τη φυσική τους αρμονία.
Τον ευχαριστούμε θερμά για τη γενναιοδωρία του, την ειλικρίνειά του και τη διαρκή του προσφορά στην πολιτιστική ζωή της Λέρου.
